Het Pesticide Action Network Europe (PAN Europe) analyseerde 49 wijnen uit tien Europese landen. In vrijwel alle wijnen werd trifluorazijnzuur (TFA) (CAS-nummer: 76-05-4) aangetroffen: een afbraakproduct van bepaalde PFAS. Deze zogenoemde “forever chemicals” staan bekend om de hardnekkigheid in het milieu, omdat ze persistent zijn en voor de potentie om zich op te hopen in dieren en het menselijk lichaam.

De verschillen per wijnjaar zijn opvallend. Wijnen van vóór 1988 bevatten géén TFA. Bij wijnen uit de periode 1988–2010 werd gemiddeld 21 microgram per liter gemeten, terwijl wijnen van na 2010 gemiddeld 121 microgram per liter bevatten. Biologische wijnen bleken over het algemeen minder verontreinigd dan conventionele wijnen.

PFAS (Per- en polyfluoralkylstoffen) komen via verschillende routes in het milieu terecht: via landbouwbestrijdingsmiddelen, industrieel afvalwater of door atmosferische depositie. In de wijnbouw wordt vermoed dat PFAS-bevattende pesticiden en kunstmest belangrijke bronnen zijn van TFA in druiven en dus uiteindelijk in wijn.

Hoewel de precieze gezondheidsrisico’s van TFA nog niet volledig in kaart zijn gebracht, zijn er aanwijzingen dat langdurige blootstelling schadelijk kan zijn voor de lever, nieren en mogelijk ook het voortplantingssysteem. De European Food Safety Authority (EFSA) heeft voor andere PFAS al zeer strikte gezondheidskundige grenswaarden vastgesteld. Een vergelijkbare aanpak voor TFA ontbreekt nog, maar dat lijkt slechts een kwestie van tijd.

De Europese Unie werkt sinds 2023 aan een breed verbod op het gebruik van PFAS. Nederland ondersteunt ook dit initiatief, omdat de stoffen inmiddels op veel plekken in de leefomgeving worden aangetroffen. Dit gaat van drinkwater tot voedselverpakkingen.

De stof staat sinds 15 november 2024 op de Nederlandse lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) en de deellijst Zeer Zorgwekkende Stoffen: PFAS. De indicatieve drinkwaterrichtwaarde van TFA die aangetroffen mag worden is 2,2 microgram per liter. Indien deze waarde hoger is moet deze stof meegenomen worden in de blootstellingsberekening, omdat TFA dezelfde toxische werking heeft als PFAS.

Voor organisaties die werken met (of afhankelijk zijn van) chemische stoffen, is het belangrijk om:

• Alert te zijn op de aanwezigheid van PFAS in toeleveringsketens;
• Te anticiperen op aanstaande regelgeving en registratieverplichtingen;
• Blootstelling te beperken, óók als die indirect is via consumentenproducten of milieucontact.

Zeker in sectoren als agrofood, chemie, waterbehandeling of verpakking wordt de vraag naar PFAS-vrije alternatieven steeds urgenter. Transparantie richting ketenpartners en overheden speelt hierin een steeds grotere rol.

Na het lezen van dit artikel een vraag of op zoek naar een betrouwbare partner om het register gevaarlijke stoffen op orde te krijgen en te houden? Neem dan contact met ons op voor meer informatie over de applicaties Chemwatch of SOFOS 360. Een groot aantal organisaties in Nederland maken gebruik van deze tools om op een gestructureerde manier invulling te geven aan het 4-stappenmodel gevaarlijke stoffen van de Nederlandse Arbeidsinspectie.