Zodra er wordt gekeken naar de mogelijkheden om de blootstelling in kaart te brengen, blijven er verschillende opties over. Hierbij is het duidelijk dat directe metingen de meest nauwkeurige gegevens opleveren, maar deze methode is kostbaar en tijdrovend. Om die reden zijn blootstellingsmodellen efficiënte en kosteneffectieve oplossingen. Om deze modellen toe te lichten en te beoordelen, is de NEN 689-systematiek belangrijk, omdat hier de grondslag van de modellen ligt.

Wanneer er wordt begonnen met de blootstelling aan gevaarlijke stoffen, moet dit volgens de NEN 689. De volledige naam is: NEN 689:2018 ‘Blootstelling op de werkplek – Meting van de inhalatieblootstelling aan chemische stoffen – Strategie om te voldoen aan de arbeidshygiënische blootstellingsgrenswaarden’.
De in de norm voorgestelde aanpak bestaat uit een initiële blootstellingsbeoordeling op de werkplek en daarna uit periodieke herbeoordelingen. Die periodieke herbeoordelingen zijn bedoeld om te borgen dat de situatie nog steeds veilig is. Dit omdat situaties kunnen veranderen, werkzaamheden kunnen wijzigen of de bescherming die ventilatievoorzieningen bieden kan teruglopen. De originele NEN 689-structuur bestaat uit vier belangrijke elementen:

1. Basic Characterization (inschatting van gevaar en blootstelling)
2. Blootstellingsmetingen (en Similar Exposure Groups)
3. Compliancebeoordeling
4. Tijdsinterval voor periodieke herbeoordeling

Als er naar het eerste element van de NEN 689-structuur wordt gekeken, is het inschatten van het gevaar en de blootstelling de eerste stap. Hiervoor wordt uitgegaan van drie categorieën. De eerste is met welke stof er gewerkt wordt en hoe hiermee wordt omgegaan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de grenswaarden.

Als tweede is het belangrijk hoe er met de stof wordt gewerkt. Dus op welke temperatuur, welke PBM’s, welke afzuiging wordt toegepast en hoelang met de stof wordt gewerkt. Hierbij staat centraal hoe de taak met de gevaarlijke stof wordt uitgevoerd. Als laatste wordt er een schatting gemaakt van de blootstelling. Dit kan gedaan worden door middel van blootstellingsmodellen. Op basis van de uitkomst van de blootstellingsmodellen kan worden besloten of een meting op locatie noodzakelijk is.

Het is wettelijk verplicht om de blootstelling van medewerkers aan chemische stoffen vast te stellen en te toetsen aan de grenswaarden. Om de blootstelling te beoordelen kunnen organisaties gebruikmaken van een Tier 1- of Tier 2-blootstellingsmodel.

Een prioriterings- en Tier 1-blootstellingsmodel zijn relatief eenvoudige modellen om de blootstelling van de werknemers te karakteriseren en de gezondheidsrisico’s te beoordelen. De schatting is conservatief en daarmee aan de veilige kant. De uitkomst is echter niet 100% betrouwbaar. Om die reden is het uitvoeren van een aanvullende onderbouwing wettelijk verplicht.

Een Tier 2-blootstellingsmodel is lastiger in te vullen; het bevat een meer geavanceerde manier van benadering. De uitkomst is een meer realistische schatting van de blootstelling. Wanneer een Tier 2-blootstellingsmodel op de juiste wijze is toegepast, biedt dit in veel gevallen voldoende onderbouwing. Afhankelijk van de situatie kunnen aanvullende metingen of een nadere onderbouwing echter alsnog noodzakelijk zijn.

Er zijn verschillende online tools om de blootstelling te beoordelen. De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft geen voorkeur voor welk model gebruikt moet worden om de blootstelling te beoordelen. Wel varieert de betrouwbaarheid per model. Om die reden is het uitvoeren van een aanvullende onderbouwing wettelijk verplicht wanneer er wordt gekozen voor een prioriteringsmodel of een Tier 1-blootstellingsmodel. Een mogelijk voorbeeld van een aanvullende onderbouwing is het uitvoeren van metingen op de werkplek. Meer informatie over het beoordelen van de blootstelling is te vinden in artikel 4.1B van het Arbobesluit.

Om tot de juiste keuze voor een tool te komen, zijn de volgende criteria belangrijk: het doel van de beoordeling, de soort stoffen en processen, de behoefte aan ondersteuning en het gebruiksgemak.

Het beoordelen van de blootstelling aan gevaarlijke stoffen is een belangrijk onderdeel van het beheersen van gezondheidsrisico’s op de werkplek. Hiervoor zijn verschillende softwaretools beschikbaar die organisaties ondersteunen bij het uitvoeren van een blootstellingsbeoordeling volgens de uitgangspunten van de NEN 689. Wel verschilt de betrouwbaarheid van deze tools, waardoor het belangrijk is om een model te kiezen dat aansluit bij de werkzaamheden en het doel van de beoordeling.

Bij de keuze voor een blootstellingsmodel spelen onder andere de gebruikte stoffen, de werkzaamheden, de gewenste mate van nauwkeurigheid en het gebruiksgemak van de tool een belangrijke rol. Door deze aspecten zorgvuldig af te wegen, kan een passende beoordeling van de blootstelling worden uitgevoerd en kan, waar nodig, worden bepaald of aanvullende metingen of een verdere onderbouwing noodzakelijk zijn.

Heb je na het lezen van dit artikel nog vragen of ben je op zoek naar een betrouwbare partner om het beheer van gevaarlijke stoffen goed in te richten en actueel te houden? Neem dan contact met ons op voor meer informatie over de applicaties Chemwatch en SOFOS 360. Een groot aantal organisaties in Nederland maakt gebruik van deze tools.

Niets missen op het gebied van gevaarlijke stoffen? Meld je dan aan voor de HSE-nieuwsbrief van ITIS onderaan deze pagina.